Wat is Home-Start?
De plek van Home-Start in het ondersteuningsaanbod
Overleg en verwijzing
Een professionele organisatie
Ontstaan
Grass root programma
Doelstelling
Methodiek
Filosofie
Kwaliteit
Registratie en rapportage
Effectiviteitsonderzoek
Hoe het begon
Wie is wie bij HS
Gezinnen
Verwijzers
Vrijwilligers
Coördinatoren
Ondersteuners
Werkgevers
Samenwerkingsverband Home-Start Nederland
Lokale of regionale stuurgroep
Landelijk steunpunt
Het opvoedondersteuningstraject in de praktijk
Aanmelding
Koppeling en begeleiding
Ondersteuning, vriendschap en praktische hulp
De vrijwilliger
Tussentijdse evaluatie en afstemming
Afsluiting
Praktische hulp, ondersteuning en vriendschap
Meewerken aan Home-Start?
Aanmelden van gezinnen
Welkom bij Home-Start
Home-Start is een programma dat door middel van vrijwilligers
ondersteuning, praktische hulp en vriendschap biedt aan ouders met
jonge kinderen tot en met 6 jaar. De gezinnen geven zélf aan op welke
gebieden zij meer steun wensen: hun vragen staan centraal. Home-Start
wil met het programma het zelfvertrouwen van ouders vergroten en hun
sociale relaties versterken. Home-Start wordt in meer dan 55 gemeenten
aangeboden. terug naar het begin v.d. tekst
Home-Start: ondersteuning van gezinnen
Elk gezin maakt wel eens een periode door waarin het niet zo goed gaat: overbelasting door ziekte, moeilijkheden met kinderen, weinig sociale contacten, problemen op het werk, gebrek aan geld of spanningen tussen partners. Meestal kunnen gezinnen zulke problemen zelf oplossen, zeker als ze een tijdelijk karakter hebben. Maar soms hebben gezinnen meer dan anders behoefte aan een luisterend oor of aan een helpende hand bij het oplossen van praktische (opvoed)problemen. Dit zal vaker het geval zijn naarmate gezinnen minder kunnen terugvallen op een sociaal netwerk. Home-Start ondersteunt deze gezinnen.terug naar het begin v.d. tekst
De plek van Home-Start in het ondersteuningsaanbod
Home-Start maakt deel uit van een totaalaanbod in de opvoed- en opgroeiondersteuning. Het programma vervult een rol in de vijf gemeentelijk taken en valt onder de noemer ‘licht pedagogische hulp’. Naast het geven van ondersteuning aan de ouder(s), vervult Home-Start ook een rol in de signalering en het doorverwijzing naar andere diensten, voorzieningen of hulp. Ouders kunnen door de Home-Start ondersteuning sneller gebruik maken van andere voorzieningen, zoals alleenstaande oudergroepen en opvoedcursussen. Daardoor kunnen ze hun sociale netwerk sneller uitbreiden.terug naar het begin v.d. tekst
Overleg en verwijzing
Vaak zijn de verschillende instellingen rond opvoed- en opgroeiondersteuning vertegenwoordigd in een lokaal of regionaal overleg rond ouder- en kind zorg. Hier kunnen ze doorverwijzing van gezinnen op elkaar afstemmen en met elkaar afspraken maken over verwijzingsprocedures. Ook kunnen ze problemen en hulpvragen van gezinnen bij elkaar neerleggen, zodat er adequaat gebruik kan worden gemaakt van andere voorzieningen en diensten. Een Home-Start coördinator kan zitting nemen in dit overleg.terug naar het begin v.d. tekst
Een professionele organisatie
Home-Start is in Nederland opgezet in 1993. Sindsdien is Home-Start uitgegroeid tot een erkend en professioneel programma binnen het totale opvoed- en opgroeiondersteuningsaanbod. De methodiek, filosofie, werkwijze en uitgangspunten staan beschreven in het Handboek Home-Start.terug naar het begin v.d. tekst
Ontstaan
Home-Start is ontstaan in Engeland als aanvulling op de professionele hulp- en dienstverlening. Home-Start is een voorbeeld van een grass root programma. Het programma richt zich op gezinnen met ten minste één kind onder de zes jaar, omdat men ervan uitgaat dat goed verlopende eerste levensjaren problemen in een latere levensfase voorkomen.terug naar het begin v.d. tekst
Grass root programma
Een grass root programma is opgezet door sociaal bewogen burgers in nauw overleg met de doelgroep. Zo werd Home-Start opgezet door een vrijwilligster van een buurtcentrum die als ‘vriendin’ over de vloer kwam bij gezinnen die een moeilijke tijd doormaakten. Soms wordt een grass root programma opgezet door de doelgroep zelf.terug naar het begin v.d. tekst
Doelstelling
De doelstelling van Home-Start is voorkomen dat alledaagse problemen uitgroeien tot ernstige en langdurige problemen. Home-Start werkt met vrijwilligers. Zij stimuleren ouders hun kracht te (her)vinden om moeilijke situaties het hoofd te bieden, waardoor zij weer greep kunnen krijgen op hun leven. Het vergroten van het zelfvertrouwen bij de ouders is een belangrijk doel. Ook worden gezinnen ondersteund bij het versterken van hun sociale relaties en aangemoedigd om efficiënt gebruik te maken van beschikbare diensten, voorzieningen en regelingen.terug naar het begin v.d. tekst
Methodiek
Home-Start is een vorm van opvoedondersteuning die vanaf 1993 in Nederland is ontwikkeld en uitgevoerd. De methodiek van Home-Start richt zich niet op de kinderen in een gezin, maar op de ouders. De gezinnen worden bezocht door vrijwilligers die zelf ervaring hebben met het opvoeden van kinderen. De frequentie van de huisbezoeken is afhankelijk van de behoeften van het gezin en de mogelijkheden van de vrijwilliger. De vrijwilligers worden begeleid en ondersteund door coördinatoren.terug naar het begin v.d. tekst
Filosofie
De filosofie achter Home-Start kenmerkt zich door vier belangrijke uitgangspunten.Vraaggericht
De vraag van het gezin staat centraal. Een vrijwilliger zal dus geen zaken van de ouders overnemen, maar het initiatief geheel bij hen laten. Hij/zij blijft als het ware ‘op de handen zitten’.Tijd en aandacht
Home-Start is 'het luisterend oor': de vrijwilliger heeft alle tijd om te luisteren, een steuntje in de rug te geven en er regelmatig te zijn. Alleen op die manier kunnen vrijwilliger en ouder een vertrouwensrelatie opbouwen.Empowerment
Home-Start benadrukt het vermogen van ouders om zelf problemen op te lossen. Niet datgene wat misloopt en waarover ouders zich onzeker of machteloos voelen, maar de dingen die wél goed gaan, staan centraal.Gelijkwaardigheid en vertrouwen
De contacten tussen ouder en vrijwilliger vinden plaats op basis van gelijkwaardigheid en vertrouwen. De ouder heeft volop ruimte voor eigen inbreng en vindt oplossingen samen met de vrijwilliger.terug naar het begin v.d. tekst
Kwaliteit
In het Home-Start Handboek zijn kwaliteitscriteria en voorwaarden voor uitvoering vastgesteld. De stuurgroep van het Samenwerkingsverband heeft de opdracht om de kwaliteit van het Home-Start programma te waarborgen. Zo is er een landelijke werkgroep kwaliteit geformeerd, waarin de medewerkers vanuit vier regio’s zijn vertegenwoordigd. Zij dragen vanuit de eigen praktijk bij aan kwaliteitsontwikkeling en dragen zorg voor de implementatie en uitvoering van het kwaliteitsprogramma in de regio. Ook de vrijwilligers worden in het kwaliteitsprogramma betrokken: met de resultaten van een eerste traject, afgerond in 2003, wordt reeds gewerkt aan kwaliteitsverbeteringen voor onder andere de begeleiding aan de vrijwilligers en het ontwikkelen van instrumenten.terug naar het begin v.d. tekst
Registratie en rapportage
Home-Start heeft een eigen, geautomatiseerd registratie- en rapportagesysteem dat tot doel heeft om de resultaten te laten zien op de volgende onderdelen:terug naar het begin v.d. tekst
Effectiviteitsonderzoek
Eerder onderzoek (UvA 1998 en Engeland) heeft laten zien dat Home-Start succesvol is in het realiseren van haar doelstellingen en dat ouders tevreden zijn. In 200(4)2 heeft het onderzoek een vervolg gekregen aan de Universiteit van Amsterdam, met de bedoeling te laten zien dat Home-Start werkt. Aangetoond is inmiddels dat moeders zich in de Home-Start periode minder depressief voelen en dat zij consistenter opvoedingsgedrag vertonen: minder negatieve controle zoals schreeuwen en straffen, meer positieve prikkels voor het kind zoals belonen, meer sensitiviteit en minder afwijzing. Het ligt in de bedoeling om verder onderzoek te laten doen, om aan te tonen dat Home-Start ook op de lange termijn effect heeft.terug naar het begin v.d. tekst
Hoe het begon
Home-Start is in 1973 in Engeland ontwikkeld door Margaret Harrison. Zij werkte lange tijd als vrijwilligster in een buurtcentrum in Leicester, waar ze in contact kwam met gezinnen die een moeilijke tijd doormaakten. Deze gezinnen zagen haar als een ouder en als vriendin; ze werd bij hen thuis uitgenodigd om ‘eens echt te kunnen praten’. Om te voorzien in deze behoefte ontwikkelde zij een methodiek waarvan de vorm en de uitgangspunten dicht bij de gezinnen blijft en die goed overdraagbaar is aan vrijwilligers.Omdat ook in Nederland grote behoefte bestond aan een benadering waarin behoefte en vragen van ouders het uitgangspunt vormen, initieerde het ministerie van VWS in 1991 een bezoek aan een Home-Start project in Engeland. Dat was zo’n succes, dat het ministerie besloot Home-Start experimenteel in te voeren in Nederland. Na een aantal proefprojecten in Zuid-Limburg is Home-Start in 1998 landelijk geïmplementeerd onder begeleiding van het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn (NIZW) in Utrecht.
terug naar het begin v.d. tekst
Wie is wie bij HS
Bij het programma van Home-Start zijn verschillende partijen betrokken: de gezinnen, de vrijwilligers, de coördinatoren, de ondersteuners, de werkgevers en samenwerkingspartners.terug naar het begin v.d. tekst
Gezinnen
Elk gezin met ten minste één kind van zes jaar of jonger dat behoefte
heeft aan ondersteuning, kan bij Home-Start terecht. terug naar het begin v.d. tekst
Verwijzers
Medewerkers van voorzieningen voor ouder- en kindzorg, zoals opvoedsteunpunten, ouder- en kindcentra of het consultatiebureau kunnen doorverwijzen naar Home-Start. De Home-Start coördinator onderhoudt tevens regelmatig contact met de eerstelijnszorg, zoals de wijkverpleegkundige, de huisartsen, algemeen maatschappelijk werk. Maar ook de begeleiders van de voorschool (een uitgebreide peuterspeelzaal waarin programma’s voor spel en taal- achterstanden worden aangeboden) of kinderdagverblijven, peuterspeelzalen, buurtnetwerken kunnen ouders attenderen op Home-Start en doorverwijzen.terug naar het begin v.d. tekst
Vrijwilligers
Vrijwilligers zijn de drijvende kracht achter Home-Start. Zij werken op basis van de uitgangspunten van de Home-Start filosofie. Alle Home-Start vrijwilligers hebben ervaring met het opvoeden van kinderen; de meesten hebben zelf kinderen.Vrijwilligers krijgen geen financiële vergoeding voor het werk dat zij doen, alleen onkosten worden vergoed. Wel staat er een ruime immateriële vergoeding tegenover hun inzet: het werken met de gezinnen komt ten goede aan de ontplooiing van eigen kwaliteiten, aan de eigen ontwikkeling, aan de sociale contacten en aan de werkervaring van vrijwilligers.
terug naar het begin v.d. tekst
Coördinatoren
Per locatie is één of meerdere coördinatoren actief. Coördinatoren zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van het programma. Ze verzorgen de publiciteit en voorlichting van Home-Start. Ze overleggen en maken procedureafspraken met verwijzers. Ze zijn verantwoordelijk voor de aanmelding, kennismaking en evaluatiegesprekken met de gezinnen. Ze doen de werving en selectie, training en begeleiding van de vrijwilligers: ze trainen de vrijwilligers in een (gestandaardiseerde) voorbereidingscursus, organiseren gemiddeld één keer per twee maanden een terugkombijeenkomst en geven de vrijwilligers gemiddeld één keer per zes weken individuele begeleiding.terug naar het begin v.d. tekst
Ondersteuners
Provinciale Home-Start ondersteuners begeleiden de coördinatoren en dragen zorg voor de tweemaandelijkse collegiale uitwisseling en intervisie. De coördinatoren en ondersteuners werken samen met het landelijk steunpunt op het gebied van kwaliteit, effectiviteit en positionering.terug naar het begin v.d. tekst
Werkgevers
Een Home-Start programma wordt opgestart, gefaciliteerd en gefinancierd door een werkgever van jeugdwelzijn en/of jeugdgezondheidszorg in de betreffende gemeente of regio. Voorbeelden hiervan zijn Stichting Welstede in Ede, Thuiszorg afd. JGZ Yunio in de Achterhoek, of Humanitas in Rotterdam. Deze werkgevers zijn lid van het Samenwerkingsverband Home-Start Nederland en zijn vertegenwoordigd in de landelijk stuurgroep. De werkgevers dragen zorg voor de (financiële) voorwaarden van het Home-Start programma en de uitvoering daarvan, onderschrijven de Home-Start methodiek en werkwijze en bewaken de kwaliteit.terug naar het begin v.d. tekst
Samenwerkingsverband Home-Start Nederland
In het Samenwerkingsverband zijn alle werkgevers vertegenwoordigd. Gezamenlijk streven zij naar een goede inbedding en positionering van Home-Start, structurele financiering, kwaliteit en onderzoek. Een vertegenwoordiging van het Samenwerkingsverband heeft zitting in een stuurgroep, die uitvoering geeft aan het realiseren van de landelijke doelstellingen.terug naar het begin v.d. tekst
Lokale of regionale stuurgroep
Elk Home-Start programma wordt ondersteund door een lokale of regionale stuurgroep. Daarin zijn instellingen vertegenwoordigd uit het werkveld van jeugdgezondheidszorg, jeugdwelzijn en de jeugdhulpverlening. De leden van een stuurgroep fungeren als ambassadeurs voor Home-Start en vragen in deze rol aandacht voor Home-Start op bestuurlijk, uitvoerend en beleidsniveau. Het doel hiervan is het programma een vaste plek te geven in het geheel van voorzieningen rond ouder- en kindzorg. Daarnaast kunnen de verschillende partijen uit de stuurgroep een belangrijke rol spelen bij het verkrijgen van de financiering. Ze hebben immers ieder hun eigen netwerk en mogelijkheden dit te beïnvloeden.Voor de Home-Start coördinator fungeert de stuurgroep als een platform voor informatie-uitwisseling en als klankbord, bijvoorbeeld voor het opzetten van een netwerk, het informeren van verwijzers of het geven van voorlichting bij een teamoverleg van wijkverpleegkundigen.
Wanneer een Home-Start locatie al enkele jaren draait kan een stuurgroep ook onderdeel uitmaken van een breder overleg of platform, waarin collega-organisaties het programma Home-Start onder hun hoede nemen.
terug naar het begin v.d. tekst
Landelijk steunpunt
Het landelijk steunpunt in Amsterdam heeft voor het Samenwerkingsverband de functie van werkorganisatie. Voor de aangesloten organisaties organiseert het steunpunt activiteiten op het gebied van kwaliteit zoals training en opleiding, maar ook onderzoek naar de effectiviteit van Home-Start. De positionering van het Home-Start programma wordt vormgegeven door public relations, publicaties en nationale en internationale contacten.terug naar het begin v.d. tekst
Het opvoedondersteuningstraject in de praktijk
Hoe kan een gezin zich opgeven voor ondersteuning? Hoe komt een vrijwilliger bij het juiste gezin terecht? En wat doet een vrijwilliger eigenlijk precies? In dit hoofdstuk wordt in vogelvlucht beschreven hoe een Home-Start traject verloopt.terug naar het begin v.d. tekst
Aanmelding
Verwijzers kunnen ouders attenderen op de mogelijkheid van ondersteuning door Home-Start, maar gezinnen moeten zich zélf aanmelden: steeds vormt de vraag van de ouder de basis voor ondersteuning. In een kennismakingsgesprek bij een gezin thuis zal een Home-Start coördinator bespreken wat Home-Start precies kan betekenen. Ouder en coördinator onderzoeken samen of de vraag van de ouder past bij Home-Start en of een vrijwilliger beschikbaar is en aan deze vraag kan voldoen. Vervolgens wordt een vrijwilliger aan het gezin voorgesteld.terug naar het begin v.d. tekst
Koppeling en begeleiding
Wanneer het gezin en de vrijwilliger na de kennismaking met elkaar in zee willen gaan, zorgt de coördinator voor een goede afstemming van de vraag van het gezin en het aanbod van de vrijwilliger. Vervolgens maakt de vrijwillig(st)er wekelijks een afspraak met de ouder en start de daadwerkelijke ondersteuning. Na enkele weken checkt de coördinator bij beiden of de ondersteuning naar wens verloopt. Wanneer er specifieke vragen zijn kunnen zowel de vrijwilligster als het gezin dit met de coördinator bespreken.terug naar het begin v.d. tekst
Ondersteuning, vriendschap en praktische hulp
De vrijwilliger bezoekt het gezin in principe een dagdeel in de week. Zijn of haar eigen ervaringen en competenties en de Home-Start begeleiding vormen een belangrijke bron van ‘ondersteuningsmateriaal.’ De manier waarop de ondersteuning plaatsvindt is niet gestandaardiseerd. Toch hanteert Home-Start een aantal principes als richtlijn voor het werk van de vrijwilliger.terug naar het begin v.d. tekst
De vrijwilliger:
- biedt ondersteuning, vriendschap en praktische hulp;
- maakt aan ouders duidelijk dat het niet ongewoon is als er moeilijkheden zijn bij het opvoeden en grootbrengen van kinderen en benadrukt wat (nog) goed gaat;
- bouwt met een gezin een relatie op waarin er begrip en tijd is voor elkaar;
- versterkt de krachten van ouders en het emotionele welzijn van hun kinderen;
- moedigt gezinnen aan hun sociale netwerken te verbreden en efficiënt gebruik te maken van de aanwezige ondersteuningsstructuren, diensten en regelingen.
terug naar het begin v.d. tekst
Tussentijdse evaluatie en afstemming
Na de eerste drie maanden bezoekt de coördinator het gezin voor een tussentijdse evaluatie. Hierin wordt de vraag van de ouder aan Home-Start geëvalueerd en eventueel bijgesteld. Ook komt het verloop van de ondersteuning aan de orde en de tevredenheid van de ouder en het gezin. Na drie tot zes maanden, afhankelijk van het gezin, wordt deze tussentijdse evaluatie herhaald. Na dit gesprek worden de bevindingen door de coördinator afgestemd met de vrijwilliger en vraag en aanbod bijgesteld.terug naar het begin v.d. tekst
Afsluiting
De gemiddelde ondersteuningsduur is elf maanden. De ondersteuning wordt afgebouwd wanneer de ouders aangeven dat zij weer op eigen kracht verder willen. Dit afbouwen vindt plaats in goed overleg tussen de ouder en de vrijwilliger en in afstemming met de coördinator. Voor de afsluiting bezoekt de coördinator opnieuw het gezin voor de eindevaluatie. Deze eindevaluatie wordt door de coördinator met de vrijwilliger besproken in een begeleidingsgesprek.terug naar het begin v.d. tekst
Praktische hulp, ondersteuning en vriendschap
De ouders en vrijwilliger kunnen samen ontdekken wat ‘praktische hulp’ voor hen inhoudt en hoe de ouder gebruik kan maken van de ervaring van de vrijwilliger. Soms is even meelopen naar de apotheek of huisarts al een hele steun. Of het samen spelen met de kinderen, het samen opruimen van speelgoed, het ordenen van de was of schuur.Vriendschap komt tot uiting in de gelijkwaardige relatie tussen vrijwilliger en ouder. De ouder wordt nadrukkelijk niet als cliënt gezien, de vrijwilliger vervult voor hem of haar de rol van een vriend(in) of goede buurvrouw.
Ondersteuning betekent in de praktijk vooral het luisteren naar de ouder, het geven van bemoedigende steun, het vertellen en herkennen van eigen ervaringen in het opvoeden of in relaties, het bevestigen dat opvoeden niet altijd eenvoudig is maar ook bijvoorbeeld het bieden van plezier en afleiding.
terug naar het begin v.d. tekst
Meewerken aan Home-Start?
Wilt u met uw organisatie meewerken aan Home-Start? Neem dan contact op met het landelijk steunpunt, telefonisch of via de website.Ook kunt u de brochure ‘Op weg naar een nieuwe Home-Start locatie’ aanvragen.
terug naar het begin v.d. tekst
Aanmelden van gezinnen
Heeft u als verwijzer een gezin, waarvan u denkt dat Home-Start wat kan betekenen? Neem dan contact op met de Home-Start locatie bij u in de gemeente.Klik hier voor adresgegevens.
De Home-Start coördinator overlegt met u over de werkwijze en afspraken in uw gemeente of regio. Home-Start stimuleert ouders om zelf contact op te nemen met Home-Start.
